Wat is hoogteziekte en wat kun je preventief doen?

De bergen trekt veel mensen zoals, wandelaars voor een trektocht, fietsers om een speciale col te trotseren, hardlopers voor een trailrun op extreme hoogtes of bergbeklimmers voor een expeditie of om te gaan klimmen. Niet altijd verloopt een inspanning op grote hoogte zonder problemen. Hoe hoger je gaat hoe meer kans je maakt op hoogteziekte, maar je kunt er ook preventief voor- en tijdens de inspanning je goed voorbereiden om dit te voorkomen. Als consultant voor hoogtetraining begeleid ik bergbeklimmers en alpinisten en bereid ik ze preventief voor om hoogteziekte te verminderen door ze al in Nederland te laten acclimatiseren. In deze blog beschrijf ik wat hoogteziekte is, hoe je het kunt herkennen en wat je preventief kunt doen om hoogteziekte te voorkomen.

Wat is hoogteziekte en hoe herken je het?

Hoogteziekte is een combinatie van symptomen die wordt veroorzaakt door een tekort aan zuurstof in het lichaam. Hoe hoger je gaat, hoe lager de luchtdruk, hoe moeilijker het is om zuurstof op te nemen. De zuurstofpercentage is nog wel hetzelfde, alleen staan de zuurstofmoleculen verder uit elkaar waardoor je ademhalingsspieren en je longen harder moeten werken om je spieren en organen te voorzien van zuurstof. Zo is de luchtdruk op de hoogste berg ter wereld, de Mount Everest nog maar één derde (250mmHg) van die op zeeniveau.Doordat de zuurstofdruk op grote hoogte minder is, neemt het lichaam minder zuurstof op waardoor de hoeveelheid zuurstof in het bloed afneemt.

Naast hoogte wordt de luchtdruk ook beïnvloed door geografische breedte en door seizoensinvloeden. Zo is de luchtdruk rondt de evenaar hoger dan bij de polen en is ook de luchtdruk hoger in de zomer dan in de winter. Deze factoren kunnen van invloed zijn op bijvoorbeeld het succesvol beklimmen van een de Mount Everest.

Het lichaam kan zich maar in beperkte mate aanpassen aan de lagere zuurstofdruk. Dit noemen we acclimatisatie. Dit doet je lichaam door een snellere hartslag, diepere ademhaling zodat er weer voldoende zuurstof beschikbaar is. Maar als dit proces niet goed verloopt, en dat verschilt per persoon, dan kan er hoogteziekte ontstaan. Bij sommige mensen ontstaat er hoogteziekte rond de 2500 meter en bij anderen pas rond de 5500 meter. Boven 5500 meter is er geen volledige adaptie meer mogelijk. En bij hoogtes boven de 7000 meter, komt men ook wel in de ‘zone des doods’. Boven 9000 meter is er geen leven mogelijk.

Om het in percentages uit te drukken is de kans op hoogteziekte te krijgen met 25% al toegenomen bij een hoogte tussen de 2500 meter en 3500 meter. Bij 3500 meter tot 5500 meter heb je een kans van 65% op hoogteziekte. Boven de 5500 meter krijgt vrijwel iedereen last van symptomen.

Er zijn verschillende factoren die hoogteziekte kunnen vergroten:

  • Een te snelle stijging naar grote hoogte. Met name een te snelle stijging in slaaphoogte per dag, waardoor er te lang op grote hoogte wordt geleefd.
  • Zware inspanningen op hoogte, conditie speelt daarbij een belangrijke rol.
  • Te weinig vocht inname.
  • De temperatuur, hoog of heel laag.
  • De inname van alcohol.
  • Roken, wat zorgt voor een verlaagde zuurstofbinding aan de hemoglobine. Een eiwit dat betrokken is bij zuurstoftransport.
  • Hart- en longaandoeningen.

Er zijn drie vormen van hoogteziekte en elk met een eigen stadium. Het begint vaak met acute hoogteziekte (Acute Mountain Sickness, AMS) die herkenbaar is door symptomen als hoofdpijn, verminderde eetlust, misselijkheid en braken, duizeligheid, vermoeidheid en slaapproblemen. In een verder stadium is de ophoping van vocht mogelijk. Dit noemen we longoedeem (high altitude pulmonary edema, HAPE). Je longen verdrinken als het ware in je eigen lichaamsvocht. Dit kan ook al ontstaan zonder het voorstadium van acute hoogteziekte. Symptomen die kenmerkend zijn voor longoedeem zijn, hardnekkige hoest, ophoesten van roze sputum, benauwdheid, pijn op de borst, reutelende longen, algemene zwakte en een verminderd prestatievermogen, blauw-paarse lippen of vingers en een te hoge hartslag en ademhaling in rust. Naast acute hoogteziekte en longoedeem kan er ook een vochtophoping ontstaan in de hersenen. Dat noemen we hersenoedeem. Dit is een zeer ernstige vorm van hoogteziekte. Daardoor kunnen hersenen niet meer goed fuctioneren. Kenmerken van hersenoedeem zijn hallucinaties, verwardheid, praten van dronkenmanstaal, en verminderde bewustzijn en coördinatieverlies. Mensen kunnen dan verlamd raken of epileptische aanvallen krijgen.

Diagnose van hoogteziekte is niet eenvoudig. Niet alle symptomen van hoogteziekte treden tegelijkertijd op of opeenvolgende stadia. Daarom is het lastig om hoogteziekte vast te stellen. Zonlicht, vermoeidheid en voedselvergiftiging kunnen vergelijkbare symptomen veroorzaken. Daarom zijn er richtlijnen opgericht tijdens een Hypoxia Symposiumconferentie in 1991, gehouden bij Lake Louis in Canada. Met behulp van een AMS_Lake_Louise_vragenlijst kunnen symptomen van hoogteziekte vastgesteld worden.

Hoe voorkom je hoogteziekte?

Om hoogteziekte te voorkomen is goede acclimatisatie noodzakelijk, waarbij je lichaam de tijd krijgt om zich aan te passen. Een goede en langzame acclimatisatie is de beste methode om hoogteziekte te voorkomen. Dit kan op de volgende manieren:

  • Plan bij voorkeur een pre-acclimatisatie periode. Zo kun je met behulp van gesimuleerde hoogte in de thuis-situatie op hoogte slapen en trainen. Een effectieve methode om je slagingskans tijdens een trekking of expeditie te vergroten en hoogteziekte aanzienlijk te verminderen.
  • Slaap na elke 1000 meter stijgen twee nachten op dezelfde slaaphoogte en las eventueel een rustdag in.
  • Klim nooit hoger als je al last hebt van hoogteziekte.
  • Drink veel, maar nooit alcoholische dranken. Een vuistregel: een liter per 1000 meter plus een extra. Dus op 2500 meter circa 3,5 liter vocht. Drink niet alleen water. Zorg ook voor voldoende mineralen en vitaminen.
  • Rook niet.
  • Overleg altijd met een arts bij hart- en longaandoeningen over risico’s op gebied van hoogteziekte.
  • Gebruik de AMS-vragenlijst zorgvuldig.
  • Zorg ervoor dat je in goede conditie bent!

Uiteraard zijn er ook medicijnen toe te dienen bij acute hoogteziekte, longoedeem en hersenoedeem. Allen kunnen alleen via een arts worden voorgeschreven. Zo heeft de Nederlandse Klimbond een medische commissie in dienst met artsen die u kunnen adviseren want veel artsen weten weinig van hoogteziekte en hoogtetraining.

Hoogtetraining is een vorm van training onder specifieke omstandigheden. Ontdek de effecten van hoogtetraining en hoe je met hoogtetraining jouw sportprestaties positief kunt beïnvloeden. Volg Dennis Licht en blijf op de hoogte van de meest recente (wetenschappelijke) ontwikkelingen, ontdek de verschillende toepassingen -en trainingsmethoden op gebied van hoogtetraining. 

Geef een reactie